вторник, 28 октября 2014 г.

Эрдэмтэд түүхэ тухай хөөрэлдөө үүсхэбэ

Буряад Уласдамнай буряад хэлэнэй yдэрнүүдэй үедэ октябриин 23-да Үндэһэтэнэй номой санда "Буряад арадай уг үндэһэн хаанаһаа гээшэб?" гэһэн асуудалаар хуралдаан болобо.

Автор  Намжилма Бальжинимаева

Үндэһэтэнэй номой сан соо нэгэш һууха һуури үгы, тойроод харахадамни, Шираб Бодиевич Ширабдоржиев, Булад Раднаевич Зориктуев, Прокопий Батюрович Коновалов, Даба Дамбаевич Нимаев түрүүтэй, манай эрдэмтэд, ламбагайнар, сэтгүүлшэд, багшанар, олониитын ажал ябуулагшад сугларһан байба.
Гончигбал Цоктоевич Баиров, Дондог Будуевич Дашиянжипов гэгшэд Агын тойрогһоо ерэжэ энэ хөөрэлдөө үүсхээ гэжэ ойлгооб.
Шираб Бодиевич Чимитдоржиев үгэ хэлэхэдээ:
-Гончигбал Баиров юушье бүтээхэ хүн гээшэ. Алхана тухай кино бүтээһэн байна. Олон зоноор уулзаһан, хөөрэлдэһэн, ехэ ажал хэһэн байна. Буряад арадай түүхэ шэнжэлэгшэдэй ажалнуудые ном болгожо хэблэхээр болоо гэжэ асуудал табижа байна. Дамба-Дугар Ринцеев ехэ сэсэн ухаатай хүн, Хориин тайшаа буряадуудташье, ородуудташье хандажа захиһан: " Урайни урда тээ байһан агуу элинсэгүүдэйнгээ хэрэг үйлэ хүндэлхэ ёһотойт. Түүхэеэ шэнжэлхэ, шудалха, мартахагүй ёһотойт". Бидэ буряадууд Байгал далайгаа тойрожо, Баргажан Түхэм Эхэ оронтой ажаһууһан арад зон гээшэбди. Буряадай түүхэ шэнжэлһэн олон-олон эрдэмтэдэй олон янзын гол бодомжонуудые энэ номдоо оруулха ёһотойбди,-гэжэ хэлэбэ.
Улаан-Үдын 29-дэхи гимназиин директор Булад Баирович Шойнжонов жэнхэни буряадаараа үгэ хэлэхэдээ:
-Мүнөө үе сагта урдаа хараха эрдэмтэдэй эндэ суглараад, саашадаа хэрэгтэй болохо шухала асуудалаар хөөрэлдэжэ байхада баяртай байнаб. Буряадаараа дуугархадаа, сэдьхэлэйнгээ досоохиие хүсэд дүүрэнээр хэлэжэ шаданаб.
Буряад арад хаанаһаа гарбалтайбибди, хэд гээшэбибди гэһэн асуудал гансал эрдэмтэд табина бэшэ, иимэ асуудал олон хүнүүд урдаа табина. Хойто үедээ үнэн түүхэ үлдээхэ ёһотойбди, тиихэдээ түүхын асуудалнуудаар олон эрдэмтэдэй һанал бодолнууд, шэнжэлгэнүүд орохо ёһотой,-гэжэ тэмдэглэбэ.
Чимит-Доржи Дугаров ламбагай иигэжэ хэлэбэ:
-Дэлхэйн олон гүрэнүүдээр ябаһанби. Дэлхэйн арадууд эхэ хэлэндээ хайратайгаар хандадаг. Манай буряадууд шэнги түрэл хэлэеэ мэдэхэгүй арад хомор байха. Буряад хүн бүхэн эхын уурагтай бэедээ шэнгээһэн хэлэеэ мэдэхэ ёһотой гэжэ һананаб. Буряад арадай түүхэ эртэ урдын гэжэ мэдэрхэ ёһотойбди.
Сири гүрэндэ Үүдэн сүмэ байдаг. Тэрэ сүмын дээдэ талада танигдаагүй хэлэн дээрэ бэшээтэй үзэгүүдые 100 гаран жэл соо эрдэмтэд шэнжэлһэн байгаа. Таажа ядаһан. Һүүлэй һүүлдэ уншагдан гэхэдээ, "Тэнгэриин үүдэн" гэжэ бэшээтэй байһан байгаа. Юундэ, ямар ушараар, хэн иимэ Үүдэн сүмэ бодхоогоод, буряадаар бэшээтэй байгаа юм бэ. Энэмнай ехэ һонин ушар. Энэ мэтэ тухай эрдэмтэд шэнжэлхэ байгаа гэжэ һананаб.
-Мүнөө түүхын ном бэшэхэдээ, хуушанайхяараа бэшэхэгүй, мүнөө сагай эрилтээр, залуу үетэнэй һонирхомоор, уншастайгаар зохёон бэшэжэ, барлан хэблэхэ ёһотойбди.
Түүхэдэ ороһон хүнүүд тухай бэшэхэдээ, түүхын энэ үедэ юундэ, яахадаа энэ хүн иимэ алхам хээб, иимэ баатаршалга хээб гэжэ түүхэтэ хүниие һайнаар, һониноор зураглажа зохёон бэшэхэ ёһотойбди. Энэ тон шухала. Хэнэйшье уншахагүй, хэнэйшье һонирхогүй ном хэблэхэдэ,хаанаб даа хэбтэжэл байха бшуу. Буряад арадай түүхын эрхим хүнүүдэй намтар залуушуулда жэшээ болон, урма зориг бадаруулхаараар, бидэ хэд гээшэбибди, хаанаһаа уг гарбалтай зон гээшэбибди гэжэ бодолгото болохоороор толилхо, залуушуулда ойлгуулха ёһотойбди, - гээд "Буряад соёл" эблэлэй толгойлогшо Булад Саянович Шагжин удхалан хэлэбэ.
Сугларагшад тон һонин хөөрэлдөөн болобо гэлсэжэ, хуралдаанай һүүлээр гараад үшөөл дуугарлсаһаар, үгэ хүүрээ андалдаһаар тараа бэлэй.

Источник: http://www.infpol.ru/avtorskie-kolonki/item/6950-erdemted-t-khe-tukhaj-kh-reld-skhebe.html

Комментариев нет:

Отправить комментарий